09:32 am - Wednesday July 23, 2014

EFSANE NEDİR? EFSANELERİN GENEL ÖZELLİKLERİ NELERDİR?

EFSANE

İnsanoğlunun tarih sahnesinde görüldüğü ilk devirlerden itibaren aynı coğrafya, muhit ya da kavimler arasında gelişen, zamanla inanç, âdet, anane ve merasimlerin teşekküllerinde az çok rol oynayan bir çeşit anlatıdır.

İnandırıcılık özelliği olan gerçek ve olağanüstü özellikleri barındıran kısa halk anlatıları şeklinde tanımlayabileceğimiz efsaneler, bağlı oldukları toplumun en önemli kültürel varlıklarından birini temsil oluşturmuşlardır.

Efsane, tarih ve inanç unsurlarının yanı sıra geleneksel motifleri de bünyesinde barındırması açısından önemli bir yere sahiptir. Efsanedeki temel amaçlardan biri toplumun değerlerinin yaşatılmaya çalışılmasıdır.

Efsanelerin Genel Özellikleri

1.  Özel bir anlatıcısı yoktur. Herkes anlatabilir.

2.  Konuşma diliyle anlatılır, belirli bir şekilleri yoktur, kısa anlatıdırlar.

3.  Bir  veya birkaç motif ihtiva ederler.

4.  Anlatmanın merkezinde inanç unsuru vardır. Efsaneyi anlatan da dinleyen de efsanenin gerçek üzerine kurulu olduğunu bilir.

5.  Efsaneler şahıs, yer ve hadiseler üzerine anlatılırlar.

6.  Genellikle şahıs ve hadiseler olağanüstü olma vasıflarına sahiptirler.

7.  Yer ve zaman bilinen yer ve zamandır. Efsanelerin benzerleri başka kaynaklarda bulunabilir.

Efsanelerin teşekkülünü üç kaynakta toplayabiliriz.

1.  Kaynaklarla ilgili kural: Bütün milletlerde hayal edebilme aynı şekilde ortaya çıkar. Böylelikle benzer efsaneler oluşabilir.

2.  Birinin yerine başkasının geçmesi kuralı: Bir kahramanın hatırası zayıfladıkça onun için anlatılan efsane bu kahramanı terk eder ve başkası için anlatılır.

3. Uyarlanabilme kuralı: Çevre değiştiren her efsane, yeni çevrenin sosyal ve etnografik şartlarına kendini adapte eder.

Bilge Seyitoğlu da efsanelerle ilgili çalışmasında, efsanelerin belli fonksiyonları yerine getirdiğini tespit edip şöyle tasnif etmiştir:

1.  Gelenek ve görenekleri korurlar.

2.  Topluma yer verirler.

3.  Teşekkül ettikleri yere mana kazandırırlar.

4.  Koruyucu ve tedavi edici rolleri vardır.

Efsaneler, toplumun iç dünyasını yansıttığı için değerlendirilirken, toplumun dünya görüşünün ve bilgi seviyesinin bilinmesi ve göz önünde bulundurulması gerekir.

Efsanelerde “taş kesilme” motifi

Efsanelerde en yaygın motif  “taş kesilme” motifidir. Taş kesilme, çeşitli sebeplerden dolayı gerçekleşebilir. Beddualar nedeniyle lanetlenen kişiyi yılan sokar veya o kişi taş kesilir. Taş kesilme, ya cezalandırmadır ya da mükâfattır. Eğer çok zor durumda kalınırsa, dua ederek “Allah’ım, beni ya taş eyle ya kuş” denilerek taş kesilme mükâfatlandırmadır. Kötü bir şey yapıldığında, istek dışı ortaya çıkan taş kesilme ise cezalandırmadır. Taş kesilmeden geri dönüş yoktur.

 

Lütfen beğendiğiniz ve işinize yarayan yazılar hakkında yorumlarınızı ve teşekkürlerinizi eksik etmeyiniz…

Filed in: YAZILAR

No comments yet.

Leave a Reply